700 мыңнан астам адамның деректерін талдаған халықаралық ғалымдар тобы кейбір қатерлі ісік түрлерінің даму қаупі ағзадағы жалпы май мөлшерінен гөрі, оның қай жерде жиналғанына көбірек байланысты екенін анықтады.

Зерттелген май жиналатын аймақтар

Бристоль университетінің Эмма Хейзелвуд жетекшілік еткен ғалымдар тобы майдың бес түрін, яғни белгілі бір анатомиялық аймақтарда шоғырланған май қорларын зерттеді:

• іштің теріасты майы (іштің терісінің астындағы май),
• висцералды май (іш қуысы ішкі ағзаларының айналасындағы май),
• сан-жамбас аймағындағы май,
• бауыр майы,
• ұйқыбез майы.

Зерттеу қалай жүргізілді

Талдау үшін Менделеевтік рандомизация әдісі қолданылды, бұл әдіс белгілі бір қауіп факторының генетикалық болжанған деңгейлері аурудың даму ықтималдығымен байланысты ма, соны анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеуге ірі генетикалық зерттеулердің жүздеген мың қатысушыларының деректері енгізілді, ең үлкен іріктеме 728 мың адамды қамтыды.

Негізгі қорытындылар

Journal of the National Cancer Institute журналында жарияланған нәтижелер мыналарды көрсетті:

• Іш аймағындағы артық май әйелдерде эндометриялық қатерлі ісік (жатыр денесінің қатерлі ісігі), бауыр ісігі және өңеш аденокарциномасының қаупін арттырады, бірақ кейбір агрессивті сүт безі ісіктерінің даму ықтималдығын төмендетеді.
• Висцералды май бауыр ісігінің даму қаупін төрт еседен астам арттырады.
• Ұйқыбездегі май тіні аналық бездің эндометриоидты қатерлі ісігінің қаупін арттырады, бірақ тоқ ішектің проксималды қатерлі ісігінің даму ықтималдығын төмендетеді.
• Сан мен жамбас аймағындағы май, керісінше, қорғаныш әсер көрсетіп, сүт безі ісігі мен менингиома қаупін төмендетеді.

Әсер ету механизмдері

Зерттеушілер анықталған байланыстарды түсіндіретін биологиялық механизмдерді де қарастырды:

• Іштің теріасты майының артық болуы жыныстық гормондарды байланыстыратын глобулин деңгейін төмендетіп, қолжетімді тестостерон деңгейін арттырады, бұл эндометриялық қатерлі ісік қаупін ішінара түсіндіреді.
• Іш аймағындағы маймен байланысты өңеш аденокарциномасының жоғары қаупінің шамамен 42%-ы IGFBP-1 ақуызы деңгейінің төмендеуімен түсіндіріледі, ол инсулин тәрізді өсу факторларының әсерін реттейді.
• Сан-жамбас майының қорғаныш әсерінің шамамен 27%-ы зат алмасуды реттейтін және қабынуға қарсы әсері бар адипонектин гормоны деңгейінің жоғарылауымен байланысты.

Практикалық ұсыныстар

Ғалымдардың бағалауынша, бауыр ісігінің үштен біріне дейінгі жағдайлары халық арасында «қауіпті» май тіндерінің — висцералды май мен бауыр майының — артық болуымен байланысты болуы мүмкін. Бұл ретте дене салмағының индексі әрдайым нақты жағдайды көрсете бермейді: адамда салмағы қалыпты болса да, бауырда немесе іш қуысы ағзаларының айналасында май деңгейі жоғары болуы мүмкін.

Зерттеу авторлары клиникалық тәжірибе біртіндеп дене салмағын қарапайым бағалаудан гөрі, майдың қай жерде жиналатынын анықтауға мүмкіндік беретін МРТ немесе биомаркерлерді талдау сияқты дәлірек әдістерге көшуі керек екенін атап өтеді.