Гендерлік сәйкестікке бағытталған гормоналды терапия тек физикалық сипаттамаларға ғана емес, жүректің электрлік белсенділігіне де әсер етеді, бұл оның адамның гендерлік сәйкестігіне сәйкес келуіне ықпал етеді. Бұл қорытындыға зерттеушілер трансгендер адамдардың жүрек жұмысының өзгерістерін зерттеу барысында келді.

Гормоналды терапияның ағзаға әсері

Гендерлік сәйкестікке бағытталған гормоналды терапия (ГСГТ) адамның физикалық белгілерін оның гендерлік сәйкестігіне сәйкестендіруге бағытталған. Трансгендер әйелдер әдетте андрогенге қарсы препараттар мен эстроген қабылдайды (немесе кастрациядан өтеді), бұл андрогендердің, мысалы, тестостеронның әсерін азайтып, феминизацияға әкеледі. Ал трансгендер ер адамдар маскулинизация үшін тестостерон қабылдайды.

ГСГТ-ның жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін арттыруы мүмкін екені туралы деректер бар, бірақ бұл байланыс әлі толық зерттелмеген. Жаңа зерттеу ГСГТ-ның трансгендер адамдардағы жүректің электрлік белсенділігіне қалай әсер ететінін қарастырды.

QT интервалы дегеніміз не және ол неге маңызды

Электрокардиограммада (ЭКГ) PQRST толқыны жүректің бір цикліндегі электрлік белсенділікті көрсетеді. P толқыны – жүрекшелердің қозуын, QRS кешені – қарыншалардың қозуын, ал T толқыны – қарыншалардың реполяризациясын, яғни жиырылудан кейінгі қалпына келуін білдіреді.

QT интервалы қарыншалардың жиырылуы мен босаңсу уақытына сәйкес келеді және жүрек соғу жиілігіне байланысты: ырғақ жылдам болғанда қысқарады, баяу болғанда ұзартады. Стандартталған көрсеткіш алу үшін жүрек соғу жиілігіне түзетілген QT интервалы (QTc) қолданылады. QTc-ның қалыпты мәндері ер адамдарда 350–450 мс, әйелдерде 360–460 мс аралығында болады. Бұл көрсеткіштерден ауытқулар жүрек ырғағының бұзылуына, оның ішінде қауіпті Torsades de Pointes (TdP) жағдайына әкелуі мүмкін.

Зерттеу дизайны мен нәтижелері

2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін Бордо университетінің эндокринология бөлімшесіне (Франция) 135 трансгендер адам жүгінді. Зерттеуге 120 адам (64 транс-ер адам және 56 транс-әйел) қатысты, олардың кейбіреуі ГСГТ-ны бұрыннан қабылдап жүрген. 33 қатысушыда (18 транс-ер адам және 15 транс-әйел) ГСГТ басталғанға дейін және кейінгі ЭКГ деректері болды, бұл лонгитюдтік талдау жүргізуге мүмкіндік берді. Зерттеушілер ЭКГ параметрлерін, соның ішінде QTc, қандағы гормондар деңгейін (тестостерон, эстроген, прогестерон, пролактин және гонадотропиндер), сондай-ақ басқа клиникалық деректерді: салмақ, қан қысымы, дәрі-дәрмек қабылдауын тіркеді. Туа біткен QT ұзаруы бар пациенттер зерттеуге енгізілмеді.

Транс-ер адамдарда тестостерон қабылдағаннан кейін QTc орта есеппен 17 мс-қа қысқарды. Транс-әйелдерде феминизациялаушы терапиядан кейін QTc орта есеппен 20 мс-қа ұзарды. Жоғары тестостерон деңгейі қысқа QTc-мен, ал төмен деңгейі ұзын QTc-мен байланысты болды. Бұл өзгерістер цисгендер ерлер мен әйелдер арасындағы жыныстық айырмашылықтарға ұқсас болды, яғни ГСГТ әсерінен осы паттерндер қалпына келді.

Зерттеушілердің пікірі

«Бұл зерттеуде феминизациялаушы ГСГТ транс-әйелдерде QTc ұзаруымен, ал маскулинизациялаушы ГСГТ транс-ер адамдарда QTc қысқаруымен байланысты болды», – деп атап өтті авторлар. «QTc өзгерістері цисгендер ересектердегі белгілі жыныстық диморфизмге ұқсас болды».

Зерттеудің шектеулері

Зерттеудің бірқатар шектеулері болды. Үлгі көлемі, әсіресе қосымша топтық талдау үшін, аз болды. Кейбір қатысушыларда пролактин мен прогестерон бойынша деректер болмады. Барлық пациенттер бір медициналық мекемеден болғандықтан, нәтижелерді кеңірек популяцияға немесе басқа денсаулық сақтау жүйелеріне тарату шектеулі. Сонымен қатар, зерттеу бақылау мерзімінің қысқалығына байланысты ұзақ мерзімді аритмияларды анықтауға арналмаған.

Практикалық маңызы мен ұсыныстар

QTc өзгерістері физиологиялық сипатта болды және патологиялық емес, негізінен гормондар деңгейімен, әсіресе тестостеронмен анықталды. Бұл өзгерістер цисгендер ерлер мен әйелдер арасындағы табиғи айырмашылықтарды қайталайды және өздігінен тікелей қауіп төндірмейді. Дегенмен, QTc ұзарған транс-әйелдерге қосымша QT-ны ұзарта алатын дәрілерді (мысалы, кейбір антидепрессанттар немесе антипсихотиктер) тағайындағанда сақ болу керек, себебі бұл аритмия қаупін арттыруы мүмкін. Бұл мәселені дәрігермен талқылау маңызды.

Зерттеу JAMA Network Open журналында жарияланды.