Барлық тірі ағзалар қоршаған ортаға бейімделуге тырысады, бұл оларға өмір сүруге мүмкіндік береді, және бактериялар да бұл ережеден тыс емес. Соңғы онжылдықтарда кейбір бактерия түрлері кеңінен қолданылатын антибиотиктер мен дезинфекциялаушы заттарға төзімділікке ие болып, бұл медицина мен денсаулық сақтау жүйесі үшін үлкен қиындықтар туғызды. Сонымен қатар, көптеген бактерия түрлері адамның денсаулығын сақтауда маңызды, кейде тіпті шешуші рөл атқарады. Бұл сұрақ туындатады: бактерияларды жоюдың орнына, олардың мінез-құлқына әсер етіп, аурулардың алдын алуға және денсаулықты жақсартуға бола ма?

Бактериялар бір-бірімен қалай байланысады

Бактериялар – үнсіз тіршілік иелері емес. Адам ауыз қуысында шамамен 700 түрлі бактерия түрі өмір сүреді, олар үнемі ақпарат алмасады, бұл процесс «кворумдық сезімталдық» деп аталады. Бұл химиялық байланыс бактерияларға топ ішінде әрекеттерін үйлестіруге мүмкіндік береді. Көптеген ауыз қуысының бактериялары сигналдық молекулаларды, атап айтқанда N-ацилгомосеринлактондарды (AHL), хабарламалар жіберу және қабылдау үшін пайдаланады.

Тіс қақындағы бактериялық коммуникацияны зерттеу

Миннесота университетінің Биологиялық ғылымдар колледжі мен Стоматология мектебінің ғалымдары ауыз қуысындағы бактериялардың өзара әрекеттесуін және олардың байланысын мақсатты түрде бұзуға бола ма екенін зерттеуді қолға алды. Зерттеудің мақсаты – осы сигналдарға араласу тіс қақының түзілуін болдырмауға және ауыз микробиомының сау күйін сақтауға көмектесе ме, соны анықтау болды. npj Biofilms and Microbiomes журналында жарияланған нәтижелер мұндай тәсіл дәрігерлердің бактериялық ауруларды емдеу туралы көзқарасын өзгертуі мүмкін екенін көрсетті.

Зерттеудің негізгі қорытындылары

Зерттеушілер ауыз бактерияларының ұйымдасуы мен байланысында бірнеше маңызды заңдылықтарды анықтады:

• Тіс қақындағы бактериялар AHL-сигналдарын оттегіге бай аймақтарда (мысалы, қызыл иек сызығының үстінде) шығарады, және бұл сигналдарды оттегі аз аймақтарда (қызыл иек сызығының астында) өмір сүретін бактериялар қабылдай алады.
• Арнайы ферменттер – лактоналаза көмегімен AHL-сигналдарын жою ауыз қуысының саулығымен байланысты бактерия түрлерінің көбеюіне әкелді.

Бұл нәтижелер мұқият таңдалған ферменттерді пайдалану тіс қақындағы микробтық қауымдастықтардың құрамын өзгертіп, микробиомның сау тепе-теңдігін сақтауға мүмкіндік беретінін көрсетеді.

Тіс қақы – тірі экожүйе

«Тіс қақы кезең-кезеңімен дамиды, орман экожүйесіне ұқсас, – деп түсіндіреді биологиялық ғылымдар колледжінің доценті Микаэль Элиас. – Алғашқы қоныстанушыларға Streptococcus және Actinomyces сияқты бактериялар жатады. Әдетте олар зиянсыз және ауыз қуысының саулығымен байланысты. Кейінгі қоныстанушылар, оның ішінде “қызыл кешен” бактериялары, мысалы Porphyromonas gingivalis, пародонтоздың дамуына тікелей қатысы бар. Бактериялар байланыс үшін пайдаланатын химиялық сигналдарды басқара отырып, қақ қауымдастығын бақылауға, оны саулықпен байланысты кезеңде ұстауға немесе сол күйге қайтаруға болады».

Бас автор Ракеш Сикдар былай дейді: «Ең қызығы – оттегінің болуы бүкіл жүйені өзгертеді. Біз аэробты жағдайда AHL-сигналдарын бұғаттағанда, саулықпен байланысты бактериялар саны артты. Ал анаэробты жағдайда AHL қосқанда, патогенді кеш қоныстанушылар көбейді. Кворумдық сезімталдық қызыл иек сызығының үсті мен астында мүлде әртүрлі рөл атқаруы мүмкін, бұл пародонтозды емдеуде ескерілуі тиіс».

Микробиомға бағытталған емдеу әдістерінің болашағы

Алдағы уақытта зерттеушілер бактериялық сигнализацияның ауыздың әртүрлі аймақтарында және пародонтоздың түрлі сатыларындағы науқастарда қалай ерекшеленетінін зерттемек. «Бактериялық қауымдастықтардың қалай байланысып, ұйымдасатынын түсіну бізге пародонтоздың алдын алудың жаңа жолдарын ұсына алады – барлық ауыз бактерияларын жою арқылы емес, сау микробтық тепе-теңдікті стратегиялық қолдау арқылы», – дейді Элиас. Команда бұл тәсіл болашақта микробиом бұзылыстары аурулармен және кейбір қатерлі ісік түрлерімен байланысты басқа дене бөліктеріне арналған жаңа терапия әдістерін жасауға негіз бола алады деп санайды.