Аутизмді емдеудің қосымша және баламалы әдістеріне арналған ең ауқымды сандық талдау олардың тиімділігін дәлелдейтін сенімді деректерді анықтамады. Сонымен қатар, қауіпсіздік мәселесі жиі ескерусіз қалады, ал көптеген әдістердің ықтимал қауіп-қатерлері толық бағаланбаған.

Зерттеуді Париж-Нантер университеті, Париж-Сите университеті және Саутгемптон университетінің ғалымдары жүргізіп, Nature Human Behaviour журналында жариялады. Жұмыс барысында 10 000-нан астам адамның қатысуымен өткен 200 клиникалық зерттеуге негізделген 248 метаанализ қарастырылды.

Қандай әдістер зерттелді

Авторлар аутизмді емдеуде қолданылатын қосымша, баламалы және интегративті медицина (CAIM) әдістеріне назар аударды. Барлығы 19 түрлі араласу түрі, соның ішінде жануарлар терапиясы, акупунктура, фитотерапия, музыкалық терапия, пробиотиктер және D дәруменін қабылдау қарастырылды. Зерттеу барысында команда қоғамға әртүрлі CAIM туралы ғылыми деректерді оңай зерттеуге көмектесетін онлайн-платформа да әзірледі.

Неліктен баламалы әдістер танымал

Аутизмі бар адамдар жиі қарым-қатынас жасау, басқа адамдардың ойы мен эмоциясын түсіну, сенсорлық жүктемені басқару, жаңа жағдайларға бейімделу және қайталанатын мінез-құлыққа бейімділік сияқты қиындықтарға тап болады. Бұл ерекшеліктер күнделікті өмір мен жалпы әл-ауқатқа айтарлықтай әсер етуі мүмкін, сондықтан баламалы емдеу әдістеріне қызығушылық жоғары. Зерттеулер көрсеткендей, аутизмі бар адамдардың 90%-ға жуығы кем дегенде бір CAIM әдісін қолданып көрген.

Париждегі Робер Дебре ауруханасының балалар және жасөспірімдер психиатриясы бөлімінің меңгерушісі профессор Ришар Делорм былай дейді: «Аутизмі бар балалардың көптеген ата-аналары мен ересектер қосымша және баламалы әдістерге жүгінеді, олар бұл тәсілдер жағымсыз жанама әсерлерсіз көмектеседі деп үміттенеді. Алайда, бұл әдістерді қолдану туралы шешім қабылдамас бұрын, қатаң рандомизацияланған зерттеулердің деректерін мұқият қарастыру қажет».

Дәлелдер қалай бағаланды

Барлық қолжетімді зерттеулерді қамту үшін команда «зонт-шолу» (umbrella review) әдісін қолданды — бұл көптеген метаанализдердің нәтижелерін біріктіріп, жалпы көрініс алуға мүмкіндік береді. Париж-Нантер университетінің доценті, зерттеудің бірінші авторы Корентин Гослинг түсіндіреді: «Біз жеке зерттеулерді емес, өз ішінде бірнеше зерттеуді біріктіретін барлық қолжетімді метаанализдерді талдадық. Бұл бізге әртүрлі әдістер бойынша дәлелдердің толық көлемін бағалауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, біз қолдануға жеңіл әрі тегін онлайн-платформа әзірледік, оны әрі қарай сынақтан өткізуді жалғастырамыз. Ақыр соңында, бұл құрал аутизмі бар адамдар мен мамандарға ең тиімді емдеуді бірлесіп таңдауға көмектеседі деп үміттенеміз».

Дәлелдердің әлсіздігі және қауіпсіздік деректерінің шектеулілігі

Кейбір әдістердің әлеуетті пайдасы байқалғанымен, олардың көпшілігі әлсіз немесе сапасы төмен дәлелдерге негізделген, сондықтан алынған нәтижелер сенімсіз. Ғалымдар қауіпсіздік мәселесіне де алаңдаушылық білдірді: әдістердің жартысынан азы қолайлылық, төзімділік немесе ықтимал жанама әсерлер тұрғысынан бағаланған.

Саутгемптон университетінің NIHR профессоры, зерттеу авторы Самуэле Кортезе кешенді тәсілдің маңыздылығын атап өтті: «Бұл зерттеу әдістің тиімділігін бағалауда бір ғана зерттеуге сүйенуге болмайтынын көрсетеді. Барлық қолжетімді деректер мен олардың сапасын ескеру қажет. Бір сапасыз зерттеуге сүйеніп қорытынды жасау қате болуы мүмкін».

«Қосымша, баламалы және интегративті медицина аутизмде: ‘зонт-шолу’ және онлайн-платформа» атты зерттеу Nature Human Behaviour журналында жарияланып, онлайн қолжетімді. Онлайн-платформа мекенжайы: https://ebiact-database.com. Жұмыс Францияның Ұлттық зерттеу агенттігі (ANR) тарапынан қаржыландырылды.