Америкалық экологтар мен эпидемиологтар ірі қалалардағы түнгі жарықтандыру өсімдіктердің биологиялық ырғақтарын бұзып, олардың гүлдеуін әдеттегіден ұзағырақ жалғастыруға мәжбүр ететінін анықтады. 12 жылдық деректерді талдау көрсеткендей: жарықтың ластануы тек тозаң маусымын ұзартумен шектелмей, ауадағы аллергендердің қауіпті деңгейі бар күндердің санын да айтарлықтай арттырады.

Жарықтың ластануы және маусымдық аллергия

Маусымдық аллергия қоғамдық денсаулық үшін барған сайын маңызды мәселеге айналуда. Әдетте симптомдардың күшеюі климаттың өзгеруімен байланыстырылады: температура мен көмірқышқыл газының жоғарылауы өсімдіктердің белсендірек гүлдеуіне ықпал етеді. Алайда статистика көрсеткендей, қалаларда тұратындар аллергиядан ауыл тұрғындарына қарағанда көбірек және ұзағырақ зардап шегеді, тіпті қалаларда ауа райы жылырақ болса да.

Зерттеушілер бұл құбылыстың себебі көше жарығымен байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Өсімдіктердің өмірлік циклі (фенологиясы) жарық күннің ұзақтығына тәуелді, ол бүршік жару немесе жапырақ түсіру үшін сигнал береді. Жасанды жарық қалыптан тыс ұзақ күнді елестетіп, ағаштар мен шөптердің ішкі сағатын шатастырады. Бұған дейін бұл әсердің адам денсаулығына қаншалықты ықпал ететіні бағаланбаған еді.

Зерттеу барысы

Ғалымдар АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы халық тығыз орналасқан және жарығы мол аймаққа назар аударды. Көше жарығы мен аллергия арасындағы байланысты анықтау үшін олар 2012–2023 жылдар аралығындағы үш дерекқорды біріктірді: Ұлттық аллергия бюросының (NAB) мониторинг станцияларынан алынған тозаң көрсеткіштері, Жердің түнгі спутниктік суреттері және климаттық мәліметтер. Статистикалық модельдеу арқылы авторлар жарықтың әсерін температурадан бөліп, түнгі жарықтың гүлдеу маусымына «таза» үлесін анықтады.

Негізгі қорытындылар

Түнгі жарығы күшті аудандарда тозаң маусымы ертерек басталады — кейде қараңғы аймақтармен салыстырғанда 20 күнге дейін ерте. Бірақ жарықтың гүлдеу маусымының аяқталуына әсері одан да күшті: жасанды жарық гүлдеудің кешігуіне ауа температурасына қарағанда көбірек ықпал етеді. Шам астындағы ағаштар «жаз әлі бітпеді» деп ойлап, терең күзге дейін тозаң шашуды жалғастырады.

Нәтижесінде Нью-Йорк немесе Филадельфия сияқты мегаполистердің тұрғындары аллергия маусымының жылына 250 күннен астамға созылуына тап болуы мүмкін. Сонымен қатар, жарық тозаңдану қарқындылығын да арттырады: жарық ластануы жоғары аймақтарда аллергендердің қауіпті деңгейі бар күндер бүкіл маусымның 27%-ын құрайды, ал қараңғы аудандарда бұл көрсеткіш небәрі 17%.

Ұсынымдар

Бұл зерттеу жарықтың ластануын экологиялық қолайсыздықтар санатынан денсаулыққа елеулі қауіптер қатарына ауыстырады. Авторлар қалалық жоспарлауды қайта қарауды ұсынады: мысалы, жарыққа сезімтал және аллергенді өсімдіктерді (платан немесе амброзия сияқты) көше шамдарының астына отырғызбау, сондай-ақ аллергияға бейім адамдарға арналған болжамдар жасағанда түнгі жарық картасын ескеру қажет.