Кембридж университетінің жаңа зерттеулері менопауза мен мидың құрылымындағы өзгерістер, сондай-ақ мазасыздық, депрессия және ұйқы бұзылыстарының жоғары деңгейі арасындағы байланысты анықтады. Менопауза кезеңінен өткен әйелдерде мидың бірнеше маңызды аймағында сұр зат көлемінің азаюы байқалды.

Менопаузаның және гормон алмастыру терапиясының әсері

Зерттеу барысында гормон алмастыру терапиясының (ГАТ) әсері де қарастырылды. ГАТ мидағы немесе психикалық денсаулықтағы өзгерістердің алдын алмаса да, реакция жылдамдығының баяулауын аздап тежейтіндігі анықталды.

Менопауза — бұл әйел өміріндегі етеккірдің гормон деңгейінің төмендеуіне байланысты біржола тоқтайтын кезең. Әдетте ол 45 пен 55 жас аралығында басталады және жиі ыстық басу, көңіл-күйдің нашарлауы мен ұйқы проблемалары сияқты белгілермен қатар жүреді. Бұрынғы зерттеулер менопаузаны есте сақтау, назар аудару және сөйлеу сияқты когнитивтік функциялардың өзгерістерімен де байланыстырған. Симптомдарды, әсіресе депрессия мен ұйқы бұзылыстарын жеңілдету үшін көптеген әйелдерге ГАТ тағайындалады. 2023 жылы Англияда әйелдердің 15%-ы осындай терапия алған. Қолданылуы кең болғанымен, менопауза мен ГАТ-тың ми мен психикалық денсаулыққа әсері әлі толық зерттелмеген.

Зерттеу барысы

Бұл әсерлерді тереңірек түсіну үшін ғалымдар UK Biobank деректеріндегі 125 000-ға жуық әйелдің мәліметтерін талдады. Қатысушылар үш топқа бөлінді: менопаузаға жетпеген әйелдер; менопауза кезеңінен өткен, бірақ ГАТ қолданбаған әйелдер; және менопауза кезеңінен өткен, ГАТ қолданған әйелдер.

Барлық қатысушылар менопауза белгілері, психикалық денсаулық, ұйқы режимі және жалпы денсаулық туралы сауалнамалар толтырды. Кейбіреулері есте сақтау мен реакция жылдамдығына арналған когнитивтік тесттерден өтті, ал шамамен 11 000 әйел миының МРТ-сканерлеуінен өтті. Қатысушылардың менопаузаға орташа жасы шамамен 49,5 жас болды, ал ГАТ тағайындалған әйелдер емді орта есеппен 49 жасында бастаған.

Негізгі нәтижелер

Менопауза кезеңінен өткен әйелдер мазасыздық, жүйке және депрессия мәселелері бойынша терапевттер мен психиатрларға жиі жүгінген. Олар депрессияға арналған сауалнамаларда жоғары балл жинап, антидепрессанттарды жиі қабылдаған.

ГАТ қолданған топта мазасыздық пен депрессия деңгейі ГАТ қолданбаған әйелдерге қарағанда жоғары болды. Алайда, кейінгі талдау бұл айырмашылықтар менопауза басталғанға дейін де болғанын көрсетті, бұл дәрігерлердің ГАТ-ты симптомдары айқын әйелдерге тағайындағанын және менопауза кезінде олардың күшеюін болжағанын көрсетеді.

Ұйқы проблемалары да менопауза кезеңінен кейін жиі байқалды: әйелдер ұйқысыздық, ұйқы ұзақтығының қысқаруы және тұрақты шаршау туралы хабарлаған. ГАТ қолданған әйелдер барлық топтардың ішінде өзін ең шаршаң сезінген, дегенмен олардың ұйқы ұзақтығы басқа топтардан ерекшеленбеген.

Когнитивтік функциялар мен мидың құрылымы

Менопауза когнитивтік функциялардың өзгерістерімен байланысты болды. Менопауза кезеңінен өткен, ГАТ қолданбаған әйелдерде реакция жылдамдығы менопаузаға жетпеген және ГАТ қолданған әйелдерге қарағанда баяу болды. Есте сақтау көрсеткіштері топтар арасында айтарлықтай ерекшеленбеді.

МРТ-сканерлеу нәтижесінде менопауза кезеңінен өткен әйелдерде, ГАТ қолдануына қарамастан, сұр зат көлемінің айтарлықтай азаюы анықталды. Сұр зат — бұл жүйке жасушаларының денелері орналасқан ми бөлігі, ол ақпаратты өңдеу, қозғалысты басқару, есте сақтау және эмоцияларды реттеуде маңызды рөл атқарады. Ең көп өзгеріске ұшыраған аймақтар — гиппокамп (естеліктерді қалыптастыру және сақтау үшін жауап береді), энторинальды қыртыс (гиппокампты мидың басқа бөліктерімен байланыстырады) және алдыңғы бел қыртысы (эмоцияларды басқаруға, шешім қабылдауға және назарды шоғырландыруға көмектеседі).

Мамандар пікірі

Психиатрия департаментінің докторы Кристель Лэнгли әйелдердің көпшілігі менопауза кезеңінен өтетінін және бұл кезең, ГАТ қолданылса да, қолданылмаса да, өмірде маңызды бетбұрыс болуы мүмкін екенін атап өтті. Ол менопауза салдарын жеңілдету үшін салауатты өмір салтының — физикалық белсенділік, қозғалыс және дұрыс тамақтанудың маңыздылығын ерекше айтты. Сондай-ақ, бұл кезеңде әйелдердің тек физикалық емес, психикалық денсаулығына да көңіл бөлуі және көмек сұраудан тартынбауы маңызды екенін айтты.

Кембридж университетінің психология департаментінің докторы Катарина Цюльсдорф жасы ұлғайған сайын барлық адамдарда реакция жылдамдығы төмендейтінін, бірақ менопауза бұл процесті жылдамдатуы мүмкін екенін, ал ГАТ қартаюды сәл баяулатуы мүмкін екенін айтты.

Зерттеудің аға авторы, профессор Барбара Сахакян, зерттеу барысында анықталған ми аймақтары әдетте Альцгеймер ауруында зақымданатынын атап өтті. Менопауза әйелдерді болашақта әлсіз етуі мүмкін, бұл әйелдер арасында деменция жағдайларының ерлерге қарағанда екі есе жиі кездесетінін түсіндіруі мүмкін.