Толыққанды түнгі ұйқының сезімі тек оның ұзақтығымен ғана емес, адамның ұйқысының қаншалықты терең әрі үздіксіз болғанын сезінуімен де анықталады. Бұл терең әрі қалпына келтіретін демалыс сезімін қалыптастыратын механизмдер әлі толық зерттелмеген.

Жақында IMT School for Advanced Studies Lucca-да жүргізілген және PLOS Biology журналында жарияланған зерттеу күтпеген факторды анықтады: жарқын әрі шынайы түстер ұйқының тереңдігі мен қалпына келтіру әсерін күшейтуі мүмкін, керісінше, оны бұзбайды.

Дәстүрлі түрде терең ұйқы баяу толқындардың басым болуымен, ми белсенділігінің төмендігімен және сананың дерлік болмауымен сипатталатын күй ретінде қарастырылды. Ал түс көру көбіне жылдам көз қозғалысы фазасымен (REM-ұйқы) байланыстырылып, оны мидың жартылай ояну белгісі деп есептеді. Дегенмен, мұнда парадокс бар: қарқынды түстер мен ояу күйге ұқсас ми белсенділігіне қарамастан, REM-ұйқы жиі терең ұйқы ретінде қабылданады.

Зерттеу аясында 44 сау ересек адамның 196 түнгі ұйқы жазбасы жоғары тығыздықтағы электроэнцефалография (ЭЭГ) арқылы зертханалық жағдайда талданды. Төрт түн бойы қатысушыларды 1000-нан астам рет оятып, оянар алдында өз сезімдерін сипаттауды және ұйқы тереңдігі мен ұйқышылдық деңгейін бағалауды сұрады.

Нәтижелер көрсеткендей, терең ұйқы сезімі тек саналы тәжірибелер болмаған кезде ғана емес, сондай-ақ жарқын, шынайы түстерден кейін де пайда болған. Ал үстірт ұйқы, керісінше, көбіне әлсіз немесе үзінді түріндегі сезімдермен, мысалы, түсініксіз қатысу сезімімен, бірақ нақты түс мазмұны болмаған жағдайда байланысты болды. Ұйқыдағы барлық ой белсенділігі емес, тәжірибелердің сапасы мен шынайылығы негізгі фактор болып шықты.

Түн ішінде физиологиялық ұйқышылдық белгілері азайғанына қарамастан, қатысушылар ұйқының жалғасуымен оны барған сайын тереңірек сезінгенін айтты. Бұл субъективті тереңдеу түстердің қаншалықты шынайы болғанымен тығыз байланысты болды. Алынған деректер түстердің биологиялық ұйқы қажеттілігі төмендегенде де терең ұйқы сезімін қолдай алатынын болжауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, шынайы түстер адамның сыртқы әлемнен оқшаулану сезімін күшейтеді — бұл қалпына келтіретін ұйқының маңызды белгісі, тіпті мидың кейбір бөліктері белсенді болып қалса да.

Түстердің ұйқы тереңдігіне әсерін түсіну ұйқы денсаулығы мен психикалық әл-ауқатты зерттеуде жаңа мүмкіндіктер ашады. Егер түстер терең ұйқы сезімін қолдаса, түс көру сипатының өзгеруі кейбір адамдардың объективті көрсеткіштері қалыпты болса да, неге ұйқысы нашар деп есептейтінін ішінара түсіндіре алады. Шынайы түстер ми белсенділігінің ауытқуын тегістеп, субъективті терең ұйқы сезімін қолдауы мүмкін, бұл түстердің «ұйқы сақшысы» ретіндегі гипотезасымен үндеседі.

Зерттеу IMT School, Пизадағы Scuola Superiore Sant'Anna және Fondazione Gabriele Monasterio арасындағы кең ауқымды ынтымақтастық аясында жүргізілді. Мұнда нейроғылым мен медициналық білімді біріктіретін жаңа ұйқы зертханасы құрылды. Лаборатория ұйқы мен ұйқы-ояу циклдерін зерттеуде пәнаралық тәсілді қолдайды, бұл ми белсенділігінің ағзадағы процестермен өзара байланысын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер ми мен дене динамикасының ұйқыны қалай қалыптастыратынын әрі қарай зерттеуге алғашқы қадам болып табылады — бұл әрі сау адамдарға, әрі ұйқы бұзылыстары барларға қатысты.