Биік таулы аймақтарда өмір сүру адам физиологиясындағы өзгерістермен, соның ішінде қант диабетінің төмендеуімен бұрыннан байланыстырылады. Бұл құбылыстың себептері ұзақ уақыт бойы түсініксіз болып келді, алайда соңғы зерттеулер бұл сұраққа жарық түсірді.

Биіктіктің әсерін зерттеудің тарихы

1927 жылдан 1947 жылға дейін Массачусетс штаты, Кембридж қаласындағы Гарвардтың шаршау зертханасында адамның ағзасына әртүрлі күйзеліс факторларының әсері зерттелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшқыштар мен әскерилерге көмектесу мақсатында, әсіресе, таулы аймақтардың әсеріне ерекше көңіл бөлінді. 1935 жылы Чилиде өткен халықаралық экспедиция барысында гипоксия (оттегінің жетіспеушілігі) кезінде эритроциттердің түзілуі артып, глюкозаға төзімділік жоғарылайтыны анықталды. Эксперименттер көрсеткендей, осы кезде эритроциттердегі гемоглобиннің оттегіні байланыстыру қабілеті төмендейді.

Кейінгі жылдары бұл тұжырымдар бірнеше рет расталды және толықтырылды, бірақ гипоксия кезінде глюкозаға төзімділіктің жақсару механизмі белгісіз болып қала берді.

Гипоксия механизмдеріндегі жаңа жаңалық

Жақында Гладстон институтында жүргізілген және Cell Metabolism журналында жарияланған зерттеу бұл процесте эритроциттердің негізгі рөл атқаратынын көрсетті. Гипоксия кезінде эритроциттер қандағы глюкозаны белсенді түрде сіңіре бастайтыны анықталды. Бұл жасушаларда митохондриялар болмағандықтан, глюкоза олардың жалғыз энергия көзі болып табылады, себебі митохондриялар оттегіні энергияға айналдыру үшін қажет.

Оттегі деңгейі төмендегенде, эритроциттер метаболизмін өзгертіп, глюкозаны көбірек тұтына бастайды. Бұл 2,3-дифосфоглицерат (2,3-ДФГ) молекуласының түзілуіне әкеледі, ол гемоглобин мен оттегі арасындағы байланысты әлсіретіп, оттегінің тіндерге оңай бөлінуіне мүмкіндік береді.

Жоғалып бара жатқан глюкоза: тәжірибелік деректер

Бұрынғы тәжірибелерде төмен оттегі жағдайында ұсталатын тышқандардың қанындағы глюкоза деңгейі әдеттегіден төмендеген. Бұл кезде бұлшықет, ми және бауыр сияқты стандартты нысана ағзалар қандағы глюкозаның жоғалуын түсіндіре алмады. Жаңа зерттеу гипоксия кезінде глюкозаны дәл эритроциттер көп мөлшерде сіңіретінін, олар губка секілді әрекет ететінін көрсетті.

Диабетті емдеудің болашағы

Келесі тәжірибелерде диабетке шалдыққан тышқандар гипоксияға ұшыратылды, сондай-ақ Гладстонда әзірленген және кеміргіштерде гипоксиялық жағдай тудыратын HypoxyStat препараты қолданылды. Екі жағдайда да қандағы қант деңгейі қалыпқа түсті. HypoxyStat бастапқыда митохондриялық ауруларды емдеу үшін жасалған, бірақ қазір оны диабетке қарсы қолдану мүмкіндігі қарастырылуда.

Бұл жаңалық қандағы қант деңгейін бақылау үшін эритроциттердің оттегі азайғанда глюкозаны сіңіру қабілетіне негізделген диабетті емдеудің жаңа тәсілдерін ұсынады.