Америкалық биотехнологиялық компаниялар алғаш рет адам бауырының қартайған жасушаларында жасқа тән қасиеттерді қалпына келтіру туралы хабарлады. Бұған дейін мұндай нәтижелер тек жануарлар үлгілерінде алынған еді. Бұл деректер жарияланғаннан кейін компания 435 миллион доллар инвестиция тартып, клиникалық сынақтарға дайындалып жатыр.

Эпигенетикалық қайта бағдарламалау технологиясы

NewLimit стартапы әзірлеген жаңа әдістің негізінде эпигенетикалық қайта бағдарламалау жатыр. Ағзадағы барлық жасушаларда бірдей гендер жиынтығы бар, бірақ олардың қызметі жасуша түріне байланысты өзгереді. Эпигенетика — ДНҚ-дағы химиялық белгілер жүйесі — қай гендердің белгілі бір уақытта белсенді болатынын анықтайды, бірақ генетикалық кодтың өзін өзгертпейді.

Жас ұлғайған сайын бұл жүйе тиімділігін жоғалта бастайды: белгілер шатасып, гендер дұрыс жұмыс істеуін тоқтатады. Соның салдарынан жасушалар қалпына келу қабілетін жоғалтып, біртіндеп өз функцияларын атқарудан қалады, бұл ағзалардың қартаюына әкеледі.

Бауыры жасушаларының функцияларын қалпына келтіру

Зерттеушілер жасушалардың эпигенетикалық баптауларын жас ағзаға тән күйге қайтаруды мақсат етті. Бұған дейін мұндай нәтижелер негізінен кеміргіштерде алынған болатын, алайда NewLimit мамандары адам бауырының қартайған жасушаларында да осындай әсерге қол жеткізді. Процедурадан кейін жасушалар негізгі функцияларын, соның ішінде майларды тиімді ыдырату мен токсиндерді бейтараптандыру қабілетін қалпына келтірді.

Үздік шешімді іздеу

Ең тиімді факторлар комбинациясын таңдау үшін әзірлеушілер генетикалық талдау, машиналық оқыту және түрлі нұсқаларды ауқымды тестілеу әдістерін біріктірді. Нәтижесінде, гендердің белсенділігін басқаратын ақуыздар — транскрипциялық факторлардың үш комбинациясы анықталды, олар бауырдың қартайған жасушаларына жас жасушаларға тән профильді қайтарады.

Терапиялық ақуыздарды жеткізу

Қажетті ақуыздарды ағзаға жеткізу үшін мРНҚ-терапия қолдану жоспарланып отыр. Бұл технология жасушаларға қажетті ақуыздарды синтездеу жөнінде уақытша нұсқаулық береді, ал липидті нанобөлшектер — майлы ұсақ көпіршіктер — тасымалдаушы ретінде пайдаланылады. Мұндай платформа кейбір коронавирусқа қарсы вакциналарды жасау кезінде де қолданылған.

Жарияланым және келесі қадамдар

Толық зертханалық деректер әзірге ғылыми журналдарда жарияланған жоқ. Ақпарат тек компанияның ресми блогы мен баспасөз хабарламасында жарияланды, бұл инвестиция тарту үшін қалыпты тәжірибе саналады. Ғылыми қауымдастық тарапынан нәтижелерге тәуелсіз растау әлі жоқ. Әдістің тірі ағзада тиімділігін болашақ клиникалық сынақтар ғана көрсете алады.

Даму перспективалары

Сынақтар сәтті өтсе, компания әдісті қолдану аясын кеңейтуді жоспарлап отыр. Алғашқы кезең бауыр стеатозын емдеуге бағытталса, екінші кезең — алкогольден зақымданған бауырды қалпына келтіруге арналмақ. Болашақта бұл тәсілді қан тамырлары мен иммундық жүйе жасушаларын жасарту үшін де қолдану көзделуде.

Қаржыландыру раундына ірі фармацевтикалық венчурлық қор — Eli Lilly Ventures қатысты, бұл әлемдік фармацевтика индустриясының жасушалық жасартуға перспективалы терапиялық бағыт ретінде қызығушылығының артып келе жатқанын көрсетеді.