Тәтті мен тұзды дәмдердің үйлесімі дәм сезу рецепторларының тұздың артық мөлшеріне сезімталдығын төмендетуі мүмкін, бұл натрийді шамадан тыс тұтыну қаупін арттырады. Бұл қорытындыға жапондық зерттеушілер сау адамдар мен созылмалы бүйрек ауруы (СБА) бар науқастардың қатысуымен жүргізілген тәжірибе барысында келді. Соңғылары үшін тұзды шектеу өмірлік маңызды, себебі бұл қан қысымын бақылауға және ағзада сұйықтықтың жиналуын болдырмауға көмектеседі.

Тұздың артық мөлшерінің зияны

Тұзды, дәлірек айтқанда натрийді шамадан тыс тұтынудың зияны жақсы белгілі. Азық-түліктегі тұздың көп болуы жүрек-қан тамырлары ауруларының, инсульт пен деменцияның даму қаупін арттырады, сондай-ақ сүйектер мен бүйрек жұмысына кері әсер етуі мүмкін. Кейбір ғалымдар тіпті тұз салынған өнімдердің қаптамасына темекі қораптарындағыдай ескерту жазуларын орналастыруды ұсынады.

СБА бар науқастарда дәм сезудің ерекшеліктері

Киото префектурасының Медицина университетінің дәрігерлері жапондық дәмдеуіш өндірушісімен бірлесіп, созылмалы бүйрек ауруы бар науқастарда тұзды дәмді қабылдау бұзылуы мүмкін екенін анықтады. Олардың көбінде тұздың жоғары концентрациясына деген жиіркеніш мүлде болмайды.

Жаңа тәжірибе: тәтті дәмнің әсері

Жаңа зерттеуде ғалымдар тәтті дәм мен тұзды дәмнің үйлесімі тұздың артық мөлшеріне жағымсыз реакцияны бәсеңдетуі мүмкін деген гипотезаны тексерді. Тәжірибеге 66 СБА науқасы және 100 сау ерікті — студенттер мен университет қызметкерлері қатысты. Нәтижелері Scientific Reports журналында жарияланды.

Қатысушыларға әртүрлі концентрациядағы NaCl ерітінділеріне және олардың сахароза ерітіндісімен үйлесімдеріне малынған сүзгі қағаз жолақтарын тілдеріне қою ұсынылды. Сол сияқты, қышқыл және ащы дәмдерді қабылдау шаралары үшін шарап қышқылы мен хинин гидрохлориді ерітінділері қолданылды. Жиіркеніш шегі — жағымсыз сезім тудыратын дәмнің ең төменгі айқындылығы деп есептелді.

Зерттеу нәтижелері

Заттардың концентрациясы артқан сайын барлық дәмдерге деген жағымсыздық күшейді. Натрий хлориді ерітіндісі үшін жиіркеніш шегі 5% болды (салыстыру үшін, теңіз суының тұздылығы — шамамен 3,5%). Алайда, сау қатысушылардың 44%-ы және СБА науқастарының 80%-ға жуығы тіпті 20% NaCl ерітіндісіне де жиіркеніш сезінбеді.

Тұзды жолақтарға тәттілік қосылғанда, дәмді көтере алмайтын адамдардың үлесі азайды. Сау еріктілер арасында NaCl 5% және 10% концентрацияларында бұл көрсеткіш тиісінше 32% және 45%-дан 17% және 25%-ға дейін төмендеді. 20% тұздылық пен сахароза қосылғанда, дәмді көтере алғандар 44%-дан 52%-ға дейін өсті.

Дәм сезу қабілеті жиі төмендейтін СБА науқастарында бұл әсер одан да айқын болды. NaCl 10% және 20% концентрацияларында тәтті ерітінді қосылғаннан кейін жағымсыздық үлесі бастапқы 15,2% және 21,2%-дан 3% және 7,6%-ға дейін төмендеді.

Тәтті дәм қышқылға деген жағымсыздықты сәл төмендетті, бірақ ащы дәмді қабылдауға әсер етпеді: сахароза қосу хинин ерітіндісін қабылдауды ешбір топта жақсартқан жоқ.

Қорытынды және ұсыныстар

Зерттеу нәтижелері тәтті дәмнің тұзды тағамның жағымсыздығын бәсеңдететінін растады. Тәтті және тұзды дәмдерді біріктіретін өнімдерді тұтынғанда, адамдар байқамай тұзды көбірек жеп қоюы мүмкін. Сондықтан тұзды тұтынуды шектеу қажет адамдарға тек оның мөлшерін азайтып қана қоймай, тұзды дәмді жасыруы мүмкін тым тәтті тағамдардан да аулақ болу ұсынылады, деп ескертеді дәрігерлер.