Mount Sinai мамандары жүргізген жаңа зерттеу кеңінен қолданылатын жүрек-қан тамырлары ауруларын скринингтеу әдістері инфаркт қаупі жоғары адамдардың жартысына жуығын анықтай алмайтынын көрсетті. Авторлардың пікірінше, бұл нәтижелер қазіргі профилактикалық тәсілдердің айтарлықтай кемшіліктерін көрсетеді: қолданыстағы ұсынымдар ерте анықтау мен дер кезінде емделу көмектесетін науқастарды қамтымауы мүмкін.

Қолданыстағы қауіп-қатерді бағалау әдістерінің кемшіліктері

Зерттеу барысында команда атеросклероздық жүрек-қан тамырлары ауруларының (ASCVD) дәстүрлі қауіп көрсеткішінің дәлдігін және қосымша айнымалыларды ескеретін, симптомдарды талдауды қамтитын PREVENT атты жаңа құралды салыстырды.

Зерттеудің жетекші авторы, медицина докторы Амир Ахмади былай дейді: «Біздің зерттеуіміз популяциялық деңгейде есептелетін қауіп-қатерді бағалау құралдары көптеген жеке науқастар үшін нақты қауіп-қатерді көрсете бермейтінін анықтады. Егер біз бұл адамдарды инфаркттан екі күн бұрын тексерген болсақ, олардың жартысына жуығына қолданыстағы қауіп-қатер бағалауы мен ұсынымдарына сәйкес қосымша тексерулер немесе профилактикалық терапия тағайындалмас еді». Ол стандартты қауіп калькуляторларына және симптомдар туралы хабарламаларға тым көп сену ең тиімді профилактикалық стратегия болмауы мүмкін екенін атап өтті. Оның пікірінше, қазіргі модельді қайта қарап, атеросклерозды визуализациялау арқылы «үнсіз» бляшкаларды — аурудың ерте кезеңдерін асқынулар дамымай тұрып анықтауға көшу керек.

Қауіп калькуляторлары қалай қолданылады

Күнделікті тәжірибеде дәрігерлер 40-75 жас аралығындағы жүрек-қан тамырлары ауруы анықталмаған ересектер үшін ASCVD қауіп көрсеткішін есептейді. Бұл көрсеткіш жас, жыныс, нәсіл, артериялық қысым, холестерин деңгейі, қант диабеті мен темекі шегу сияқты факторларды ескере отырып, 10 жыл ішінде инфаркт немесе инсульт болу ықтималдығын бағалайды. ASCVD немесе PREVENT калькуляторларының нәтижелері профилактикалық терапия, соның ішінде статиндер тағайындау туралы шешім қабылдауға көмектеседі.

Кардиологтар бұл көрсеткіштерді емдеу тактикасын таңдауда да пайдаланады. Орташа немесе жоғары қауіп тобына жататын науқастарға әдетте холестеринді төмендететін дәрілер және қажет болған жағдайда қосымша диагностикалық тесттер тағайындалады. Төмен немесе шекаралық қауіп тобына жататын, әсіресе кеуде ауыруы немесе ентігуі жоқ адамдарға жиі сендірме беріледі және әрі қарай тексерусіз шығарылады.

Алайда зерттеу көрсеткендей, кейін инфаркт алған науқастарды оқиғаға дейін екі күн бұрын бағаласа, олардың жартысына жуығы ASCVD бойынша төмен немесе шекаралық қауіп тобына, ал PREVENT бойынша одан да көп бөлігі сол топқа жатқызылар еді.

Зерттеу барысы мен нәтижелері

Қолданыстағы құралдардың тиімділігін бағалау үшін зерттеушілер 2020 жылдың қаңтарынан 2025 жылдың шілдесіне дейін Mount Sinai Morningside және The Mount Sinai Hospital ауруханаларына бірінші инфарктпен түскен, 66 жасқа дейінгі, ишемиялық жүрек ауруы жоқ 474 науқастың деректерін ретроспективті талдады. Демографиялық мәліметтер, ауру тарихы, холестерин деңгейі, қан қысымы және кеуде ауыруы немесе ентігу сияқты симптомдардың пайда болу уақыты жиналды. Әр науқас үшін 10 жылдық ASCVD қаупі есептеліп, инфаркттан екі күн бұрын қалай бағаланар еді деген модельдеу жүргізілді. Науқастар қауіп деңгейіне қарай төрт топқа бөлінді: төмен (5%-дан аз), шекаралық (5–7,5%), аралық (7,5–20%) және жоғары (20%-дан көп).

Талдау нәтижесінде, ASCVD негізіндегі ұсынымдарға сәйкес, науқастардың 45%-ы профилактикалық терапия немесе қосымша тексеру бойынша ұсыныстар алмас еді. PREVENT қолданғанда бұл көрсеткіш 61%-ға дейін өсті. Сонымен қатар, науқастардың көпшілігі (60%) симптомдарды инфарктқа дейін екі күннен аз уақыт бұрын байқаған, бұл симптомдардың жиі аурудың кеш кезеңінде ғана пайда болатынын көрсетеді.

Профилактикалық тәсілдерді қайта қарау қажеттілігі

Жалпы нәтижелер профилактикадағы маңызды олқылықты көрсетеді: стандартты бағалау бойынша сау көрінетін адамдарда айтарлықтай және симптомсыз атеросклероз болуы мүмкін. Сондықтан тек симптомдар мен қауіп калькуляторларына сену тиімді профилактика үшін тым кеш анықтауға әкелуі мүмкін.

Зерттеудің бірінші авторы, медицина докторы Анна Мюллер былай дейді: «Инфаркттардың көпшілігі төмен немесе аралық қауіп тобына жататын науқастарда болады. Біздің зерттеуіміз төмен қауіп көрсеткіші мен инфаркттың классикалық белгілерінің болмауы, мысалы, кеуде ауыруы немесе ентігу, нақты адам үшін қауіпсіздік кепілі емес екенін көрсетті. Үлкен популяцияларды бағалауға тиімді құралдар жеке тәсілге келгенде жеткіліксіз. Дәрігерлер жүрек ауруының симптомдарын анықтаудан гөрі, бляшканың өзін ерте анықтауға басымдық беруі керек, бұл өмірді сақтап қалуы мүмкін».

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Авторлар қауіп-қатерді бағалау әдістерін жетілдіру бойынша әрі қарай жұмыс істеу қажеттігін атап өтті. Болашақ зерттеулер ерте диагностика мен профилактиканы жақсартудың жолдарын, соның ішінде жүрек-қан тамырлары жүйесін визуализациялауды қолдану мүмкіндігін іздеуі тиіс.