Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) алғаш рет салмақты азайту үшін глюкагонға ұқсас пептид-1 (GLP-1) аналогтарын қолдану бойынша ресми ұсынымдарын жариялады. Алайда, бұл ұсынымдардың препараттарды тағайындау мен олардың құнына қалай әсер ететіні әзірге белгісіз.

ДДСҰ-ның негізгі ұсынымдары

1 желтоқсанда ДДСҰ GLP-1 препараттарын, мысалы, Wegovy (семаглутид) және Mounjaro (тирзепатид) сияқты дәрілерді семіздікті ұзақ мерзімді емдеуде қолдану бойынша екі ұсыным жариялады. Ұйым бұл дәрілерді басқа стратегиялармен, соның ішінде кеңес беру және пациенттерді тұрақты медициналық бақылаумен бірге қолдануды ұсынады.

Ұсыным №1

Семіздігі бар ересектерге салмақты бақылау үшін GLP-1 препараттарын ұзақ мерзімді қолдану ұсынылады. Бұл шартты ұсыным препараттардың клиникалық тұрғыдан маңызды салмақ жоғалту мен метаболикалық көрсеткіштерді жақсартудағы тиімділігін дәлелдейтін орташа сенімді деректерге негізделген. Сонымен қатар, ұсынысты енгізуде препараттардың құны, денсаулық сақтау жүйесінің дайындығы және қолжетімділік мәселелері ескеріледі.

Ұсыным №2

GLP-1 препараттарын қабылдайтын пациенттер құрылымдалған мінез-құлық терапиясынан қосымша пайда алады. Бұл терапияға физикалық белсенділік пен тамақтану бойынша мақсат қою, калорияны шектеу, тұрақты кеңес беру және прогресті үнемі бағалау кіреді. Бұл ұсыным GLP-1 препараттарының, мысалы, тирзепатид, семаглутид және лираглутидтің тиімділігін арттыратын қарқынды мінез-құлық терапиясының пайдасын көрсететін төмен сенімді деректерге негізделген.

Сарапшылардың маңызды ескертулері

Окленд технологиялық университетінің профессоры Элейн Раш нұсқаулықта семіздік мәселесі мен осы препараттарды әрі қарай зерттеудің қажеттілігі атап өтілгенін айтты. Ол GLP-1 дәрілерінің жоғары құнын атап өтіп, медикаментозды емдеуді қарқынды мінез-құлық терапиясымен және тұрақты кеңес берумен үйлестіруді ұсынды. Мұндай тәсілдердің экономикалық тиімділігі әлі анықталмаған.

ДДСҰ сондай-ақ GLP-1 препараттары семіздігі бар адамдар үшін қолжетімді болуы тиіс екенін, бірақ бұл дәрілердің өздері жеке пациенттерге де, жаһандық денсаулық сақтау дағдарысына да әмбебап шешім емес екенін атап өтті.

Семіздік — жаһандық мәселе

Окленд университетінің профессоры Питер Шеперд соңғы жүз жылда денсаулыққа басты қауіп аштықтан артық салмаққа ауысқанын айтты. Семіздік жүрек-қан тамырлары және бүйрек ауруларының, 2-типті қант диабетінің және кейбір қатерлі ісіктердің негізгі факторы болып, өмір сүру ұзақтығы мен сапасын төмендетеді. Бұрын семіздікті тиімді емдеуге басты кедергі — тәбеттің және май жиналудың биологиясын жеткілікті түсінбеу болатын. Қазір GLP-1 гормонын имитациялайтын препараттар (мысалы, Wegovy және Ozempic) тәбетті және салмақты қауіпсіз әрі тиімді төмендете алатыны белгілі.

Қолжетімділік пен ұзақ мерзімді әсерлер мәселелері

Шеперд препараттардың жоғары құны бүкіл әлемде емге қолжетімділіктегі теңсіздікті күшейтіп, маңызды кедергі болып отырғанын атап өтті. Препараттарды қабылдау кезінде тамақ өнімдеріне жұмсалатын шығын азайғанымен, көптеген адамдар үшін бұл дәрілер әлі де қолжетімсіз. Дегенмен, патенттердің мерзімі аяқталып, бәсекелестер пайда болғанда, бағалар төмендейді деп күтілуде.

Тағы бір мәселе — бұл дәрілердің кең таралуына байланысты денсаулыққа ұзақ мерзімді ықтимал асқынуларды зерттеу жеткіліксіз. Осы аптада Австралияның дәрі-дәрмек бақылау басқармасы (TGA) GLP-1 препараттарын қабылдағанда суицидтік ойлар мен мінез-құлық қаупі туралы ескерту жариялады.

Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, пациенттер Mounjaro (тирзепатид) қабылдаған 36 апта ішінде салмақ жоғалтып, денсаулық көрсеткіштерін жақсартқанымен, терапия тоқтатылғаннан кейін жоғалтқан салмақтың бір бөлігі — орта есеппен 25% — бір жыл ішінде қайта оралған.

Қауіпсіздік және алдын алу мәселелері

Шеперд ұзақ мерзімді жанама әсерлер, мысалы, бұлшықет массасының жоғалуы, әсіресе егде жастағы адамдарда, мұқият бақылауды талап ететінін атап өтті. Дегенмен, GLP-1 препараттарына сұраныс АҚШ-та алғаш рет семіздік деңгейінің төмендеуіне әкелді, бұл пациенттердің тиімді шешімдерге шынайы мұқтаждығын көрсетеді. Бұл медикаментозды емдеудің семіздікпен күрестегі маңызды құралдардың бірі ретінде мойындалғанын да білдіреді.

Профессор Раш семіздік эпидемиясының алдын алуға көбірек көңіл бөлу керек екенін айтты, себебі GLP-1 препараттарының көптеген артықшылықтары оларды қабылдау тоқтағаннан кейін жоғалуы мүмкін. Оның айтуынша, көпшілік үшін семіздік қоршаған ортамен байланысты: сапасыз тамақтану, физикалық белсенділіктің жетіспеушілігі, кедейлік және ластану — бұлар ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Сондықтан ұзақ мерзімді перспективада осы препараттарға инвестиция салғаннан гөрі, балалар кедейлігін азайтуға және мектептегі тамақтануды жақсартуға қаражат бөлу болашақ үшін тиімдірек болмақ.

Зерттеу JAMA журналында жарияланды.