Деменция мен басқа да когнитивті бұзылыстардың алдын алу үшін май тұтынуды шектеу ұсынылады деп есептеледі. Алайда, швед ғалымдары керісінше қорытындыға келді: майлылығы жоғары сүт өнімдерін тұтыну бұл аурулардың даму қаупін төмендетумен байланысты.

Деменция: мәселенің ауқымы

Деменция — XXI ғасырдағы ең күрделі медициналық және әлеуметтік мәселелердің бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2021 жылы әлемде бұл диагнозбен 57 миллион адам өмір сүрген, олардың 60%-дан астамы табысы төмен және орташа елдерде тұрады. Жыл сайын деменцияның шамамен 10 миллион жаңа жағдайы тіркеледі. Жануарларда тиімді емдеу әдістері табылғанымен, этикалық себептерге байланысты оларды адамдарға қолдану жақын болашақта екіталай. Сондықтан деменциямен күрестегі басты стратегия — алдын алу, ал бұл жерде дұрыс тамақтану шешуші рөл атқарады.

Диеталық ұсыныстардағы қайшылықтар

Деменцияның алдын алуға қатысты диеталық кеңестер жиі қайшы келеді, әсіресе майға қатысты. Сүт өнімдері дәстүрлі түрде «пайдалы» (майсыздандырылған) және «зиянды» (майлы) деп бөлінеді, себебі құрамында қаныққан майлар бар. Алайда, Швециядағы Лунд университетінің ғалымдары Neurology журналында жариялаған жаңа зерттеу сүт өнімдерін тұтыну мен деменция қаупі арасындағы байланысты анықтады.

Зерттеу барысы

Зерттеуге Швецияның Мальме қаласынан 27 мың ер мен әйел қатысты. Бастапқыда әр қатысушы өз рационын мұқият бағалатты: тамақ күнделігін жүргізді, көлемді сауалнама толтырды және диетологпен әңгімелесті. Бұл жалпы сүт өнімдерін ғана емес, олардың әр түрін — ірімшік, қаймақ, әртүрлі майлылықтағы сүт, йогурт және майды — нақты анықтауға мүмкіндік берді.

Қатысушыларды орта есеппен 25 жыл бойы бақылаған. Деменция жағдайлары Швецияның ұлттық тізілімдері арқылы тіркелді, ал 2014 жылға дейінгі кезеңдерде диагноздар қосымша неврологтармен расталды.

Нәтижелер: майлы сүт өнімдері және деменция қаупі

Талдау көрсеткендей, деменция қаупі сүт өнімдерінің түрі мен майлылығына байланысты. Ең айқын қорғаныс әсері майлылығы жоғары өнімдерде байқалды. Күніне 50 грамнан астам майлы ірімшік (майлылығы 20%-дан жоғары) жеген қатысушыларда деменция даму қаупі 13%-ға, ал тамырлық деменция қаупі 29%-ға төмен болды, ірімшік жемейтіндермен салыстырғанда.

Ұқсас кері байланыс майлылығы 30%-дан жоғары қаймақ үшін де анықталды: күніне 20 грамм және одан көп майлы қаймақ тұтыну жалпы деменция қаупін 16%-ға төмендетті. Ал сүт (майлы да, майсыз да), йогурт, май және майсыз ірімшік пен қаймақтың деменция даму қаупімен статистикалық тұрғыда маңызды байланысы анықталмады.

Генетикалық ерекшеліктер және Альцгеймер ауруы

Екінші маңызды жаңалық Альцгеймер ауруына қатысты. Майлы ірімшік тұтыну мен бұл ауру қаупінің төмендеуі арасындағы қорғаныс байланысы тек APOE ε4 генінің тасымалдаушысы емес адамдарда байқалды — бұл аурудың белгілі ең күшті генетикалық қауіп факторы. Бұл бір тағамдық фактор әртүрлі генетикалық бейімділігі бар адамдарға әртүрлі әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді.