Жаңа зерттеу аралық ашығудың пайдасы туралы кең таралған пікірге күмән келтіріп, тағам қабылдау уақытын шектеу калорияны азайтпай-ақ метаболизм мен жүрек-қантамыр денсаулығын жақсартпайтынын көрсетті.

ChronoFast зерттеуі: мақсаттары мен ерекшеліктері

Германиядағы Адам тамақтануы институтының (DIfE) және Берлиндегі Charité университеттік клиникасының ғалымдары профессор Ольга Рамичтің жетекшілігімен ChronoFast зерттеуін жүргізді. Оның нәтижелері Science Translational Medicine журналында жарияланды. Зерттеудің мақсаты — сегіз сағаттық тағам қабылдау терезесі калория мөлшері өзгермеген жағдайда инсулинге сезімталдық пен басқа да метаболикалық көрсеткіштерге оң әсер ете ала ма, соны анықтау болды.

Тағам қабылдау уақытын шектеу (TRE) дегеніміз не?

Тағам қабылдау уақытын шектеу (Time-Restricted Eating, TRE) — бұл аралық ашығудың бір түрі, мұнда күнделікті тағам қабылдау белгілі бір уақыт аралығымен (әдетте 10 сағаттан аспайды) шектеледі, ал қалған уақытта адам тамақтан бас тартады. Бұл тәсіл салмақты бақылау мен метаболизмді жақсартудың қарапайым стратегиясы ретінде танымал болды. Жануарларға жасалған тәжірибелер TRE-нің кеміргіштерді семіздік пен тамақтануға байланысты метаболикалық бұзылыстардан қорғай алатынын көрсетті. Адамдарда жүргізілген алғашқы зерттеулер де инсулинге сезімталдықтың артуы, қандағы қант пен холестерин деңгейінің жақсаруы, сондай-ақ дене салмағы мен май тінінің аздап төмендеуі сияқты артықшылықтарды хабарлаған. Сондықтан TRE инсулинге төзімділік пен диабеттің алдын алудың болашағы бар құралы ретінде қарастырылды.

Қарама-қайшы деректер мен зерттеулердегі олқылықтар

Әдістің танымал болуына қарамастан, TRE бойынша алдыңғы зерттеулер қарама-қайшы нәтижелер көрсетті. Көптеген жұмыстарда байқалған жақсартулар тағам қабылдау терезесінің қысқаруымен, калорияның еріксіз азаюымен немесе осы факторлардың үйлесімімен байланысты ма, анықтау қиын болды. Сонымен қатар, ерте зерттеулердің көпшілігі рационның калориясын бақыламаған немесе метаболизмге әсер етуі мүмкін басқа факторларды ескермеген.

Эксперименттің құрылымы мен барысы

ChronoFast зерттеуіне артық салмағы немесе семіздігі бар 31 әйел қатысты. Әр қатысушы екі аптадан екі түрлі тамақтану режимін ұстанды: ерте тағам қабылдау (eTRE) — 8:00-ден 16:00-ге дейін және кеш (lTRE) — 13:00-ден 21:00-ге дейін. Екі жағдайда да рацион изокалориялы, яғни калориясы мен қоректік заттар құрамы бірдей болды.

Эксперимент барысында қан алу, глюкозаны және май алмасуын бағалау үшін пероральды глюкозотолеранттық тесттер, сондай-ақ қандағы қант деңгейін үздіксіз бақылау жүргізілді. Физикалық белсенділік қозғалыс датчиктері арқылы бақыланды. Профессор Аким Крамермен бірге команда қан жасушаларының анализі арқылы ішкі биологиялық сағаттардың өзгеруін де зерттеді.

Тағам қабылдау уақытының циркадтық ырғақтарға әсері

Адам биологиясы ішкі ырғақтарға бағынады, олар тәуліктік циклге жақын және ұйқы мен зат алмасу сияқты көптеген физиологиялық процестерді реттейді. Дене жасушаларының барлығы дерлік өз ішкі сағаттарына ие, оларға жарық, физикалық белсенділік және тағам қабылдау уақыты әсер етуі мүмкін.

Жеке циркадтық фазаларды өлшеу үшін профессор Крамер бір қан үлгісі арқылы ішкі биологиялық сағаттардың күйін объективті бағалауға мүмкіндік беретін BodyTime тестін әзірледі. ChronoFast зерттеуінде бұл әдіс тамақтану режимі адамның ішкі сағатын шын мәнінде өзгерте алатынын растады.

Негізгі нәтижелер

Алдыңғы зерттеулерге негізделген үміттерге қарамастан, ChronoFast екі апталық араласудан кейін инсулинге сезімталдықта, қандағы қант, май немесе қабыну маркерлерінде клиникалық тұрғыдан маңызды өзгерістер анықтамады. Профессор Рамичтің айтуынша, ерте зерттеулерде байқалған денсаулыққа пайдасы, ең алдымен, калорияның еріксіз азаюымен байланысты болған, ал тағам қабылдау терезесінің қысқаруымен емес.

Метаболикалық көрсеткіштер жалпы өзгермесе де, тағам қабылдау уақыты циркадтық ырғақтарға әсер етті. Қан жасушаларын талдау көрсеткендей, кеш тамақтану режимінде ішкі сағаттар орта есеппен 40 минутқа кейінге шегерілді. Кеш терезені ұстанған қатысушылар да кешірек ұйықтап, кеш оянды. Бірінші автор Беке Петерстің айтуынша, тағам қабылдау уақыты біздің биологиялық ырғақтарымыз үшін жарық сияқты сигнал қызметін атқарады.

Энергетикалық баланстың маңызы

Нәтижелер аралық ашығудан пайда көру үшін энергетикалық баланстың маңыздылығын көрсетеді. Салмақ тастауға немесе зат алмасуды жақсартуға ұмтылатындар тек уақытқа ғана емес, жалпы энергетикалық балансқа да назар аударуы керек, деп түйіндейді Рамич.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Алдағы уақытта ғалымдар тағам қабылдау уақытын шектеуді калорияны азайтумен үйлестіру айқынырақ әсер береді ме, соны анықтауы тиіс. Сондай-ақ, жеке ерекшеліктердің, соның ішінде хронотип пен генетиканың, әртүрлі тамақтану режимдеріне ағзаның реакциясына қалай әсер ететінін зерттеу жоспарлануда.