Қант алмастырғыштар көбінесе тазартылған қант, мысалы, глюкоза қосылған өнімдерге қарағанда пайдалы балама ретінде қарастырылады. Ең көп таралған қант алмастырғыштарға аспартам (Equal өнімдерінде қолданылады), сукралоза (Splenda) және қант спирттері, мысалы, сорбит жатады.

Алайда, соңғы зерттеулер бұл баламалардың қантқа қарағанда әрдайым қауіпсіз бола бермейтінін көрсетеді. Science Signaling журналында жарияланған жаңа зерттеу сорбиттің бұрын ойлағандай зиянсыз емес, белгілі бір метаболикалық әсерлерге ие болуы мүмкін екенін анықтады.

Сорбиттің метаболизмі және оның фруктозамен байланысы

Бұл зерттеу фруктозаның бауырға және басқа ағзаларға әсерін зерттеген жұмыстардың жалғасы болып табылады. Бұрын фруктозаның метаболизм өнімдері қатерлі ісік жасушаларының өсуіне ықпал ете алатыны және бауырда май жиналуына (стеатоз) әкелетіні анықталған болатын — бұл жағдай әлем бойынша ересектердің шамамен 30%-ын қамтиды.

Сорбит метаболикалық жолдары бойынша фруктозамен тығыз байланысты. Ағза сорбитті фруктозаға ұқсас әсер ететін қосылыстарға айналдыра алады. Сорбит көбіне төмен калориялы тәттілер мен шайнайтын сағыздарға қосылады, сондай-ақ кейбір жемістерде табиғи түрде кездеседі.

Сорбиттің түзілу және сіңу жолдары

Данио-рерио (зебрафиш) балықтарында жүргізілген тәжірибелер сорбит тек тағамнан ғана емес, сонымен қатар ішекте глюкозадан да түзіле алатынын көрсетті. Сорбиттің ағзадағы тағдыры тұтынылған глюкоза мен сорбит мөлшеріне, сондай-ақ ішек микрофлорасының құрамына байланысты.

Кейбір бактериялар, мысалы, Aeromonas штамдары, сорбитті ыдыратып, оны зиянсыз қосалқы өнімдерге айналдыра алады. Егер мұндай бактериялар жеткіліксіз болса, сорбит ыдырамай, бауырға түсіп, фруктоза туындыларына айналуы мүмкін.

Ағзаға әсері мен қауіптері

Бұрын сорбиттің ағзада түзілуі негізінен қант диабетімен байланысты деп есептелген, себебі оны синтездейтін фермент глюкоза деңгейі жоғары болғанда белсендіріледі. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, тамақтан кейін ішектегі глюкоза деңгейі қалыпты жағдайда да сорбиттің айтарлықтай түзілуіне жеткілікті болуы мүмкін.

Жемістерден түсетін аз мөлшердегі сорбитті ішек бактериялары тиімді түрде ыдыратады. Бірақ глюкоза немесе сорбит көп мөлшерде тұтынылса, микрофлораның мүмкіндігі шектеліп, сорбиттің бір бөлігі бауырға өтеді.

Бұл әсіресе қант диабеті және басқа метаболикалық бұзылыстары бар адамдар үшін маңызды, өйткені олар жиі «қантсыз» деп белгіленген өнімдерді таңдайды. Алайда, балама тәттілендіргіштер әрдайым метаболикалық тұрғыдан тиімді бола бермейді.

Қант спирттерінің ерекшеліктері

Сорбит полиолдар, яғни қант спирттері тобына жатады. Олар тәтті дәмі мен кәдімгі қантқа қарағанда төмен калориялылығына байланысты кеңінен қолданылады. Бұрын бұл қосылыстар ағзадан ешқандай маңызды метаболикалық әсерсіз шығарылады деп есептелген, бірақ жаңа деректер бұл процестердің әлдеқайда күрделі екенін көрсетеді.

Қорытынды

Зерттеулердің нәтижелері кәдімгі қантты басқа тәтті компоненттерге ауыстыру әрдайым метаболикалық салдардан құтқармайтынын көрсетеді. Бұл әсіресе бірнеше метаболикалық жолдар бауыр қызметінің бұзылуына әкелуі мүмкін жағдайда өзекті. Сондықтан қант алмастырғыштарды таңдау кезінде зат алмасудың жеке ерекшеліктері мен ішек микрофлорасының құрамын ескеру қажет.