The BMJ журналында жарияланған зерттеу аптасына үш порция картоп фри жеу 2 типті қант диабетінің даму қаупін 20% арттыратынын көрсетті. Ал картопты басқа тәсілдермен — қайнатылған, пісірілген немесе пюре түрінде жеу осындай қауіптің айтарлықтай өсуіне әкелмеген.

Картопты рационда алмастырудың да әсері маңызды болды. Картопты тұтас дәнді өнімдерге ауыстыру 2 типті диабет қаупін төмендетумен байланысты болса, ал ақ күрішке ауыстыру — қауіптің жоғарылауымен байланысты болды.

Картопта талшық, С дәрумені және магний сияқты маңызды қоректік заттар бар, бірақ оның құрамында крахмал мен гликемиялық индекс жоғары, бұл қандағы қант деңгейінің тез көтерілуіне ықпал етеді. Бұрынғы зерттеулер картоп тұтыну мен 2 типті диабет қаупінің артуын байланыстырған, бірақ оларда дайындау тәсілдері мен алмастырғыш өнімдер әрдайым ескерілмеген.

Бұл факторларды талдау үшін ғалымдар картоп фри мен қайнатылған, пісірілген немесе пюре түріндегі картопты тұтыну кезіндегі диабет қаупіндегі айырмашылықтарды зерттеді. Сондай-ақ, картопты басқа кең таралған көмірсулы өнімдерге, соның ішінде тұтас дәнділер мен күрішке ауыстырудың салдары бағаланды.

Зерттеуде 1984 жылдан 2021 жылға дейін үш ірі ұзақ мерзімді зерттеуге қатысқан 205 000-нан астам америкалық медицина қызметкерлерінің деректері пайдаланылды. Бақылау басында қатысушыларда диабет, жүрек-қан тамырлары аурулары немесе қатерлі ісік болмаған. Әр төрт жыл сайын олар тамақтану туралы егжей-тегжейлі сауалнамалар толтырды, бұл тағамдық әдеттердің өзгеруін бақылауға мүмкіндік берді.

Шамамен 40 жылдық бақылау барысында 22 299 қатысушыда 2 типті қант диабеті анықталды. Өмір салты мен басқа да қауіп факторлары ескерілгеннен кейін, аптасына үш порция картоп жеу жалпы алғанда 2 типті диабет жиілігін 5% арттырғаны анықталды. Ең айқын байланыс картоп фри тұтынғанда байқалды: аптасына үш порция ауру жиілігін 20% арттырды. Ал пісірілген, қайнатылған картоп немесе пюре тұтыну қауіптің статистикалық тұрғыдан елеулі өсуіне әкелмеді.

Картопты басқа өнімдерге алмастыруды талдау көрсеткендей, аптасына үш порция картопты тұтас дәнді өнімдерге ауыстыру 2 типті диабет жиілігін 8% төмендетті. Егер пісірілген, қайнатылған картоп немесе пюре тұтас дәнділерге ауыстырылса, жиілік 4% төмен болды. Картоп фриді тұтас дәнді өнімдерге ауыстыру ауру жиілігін 19% төмендетумен байланысты болды. Ал картопты немесе оның түрлерін ақ күрішке ауыстыру 2 типті диабет жиілігінің артуына әкелді.

Зерттеу бақылау сипатында болғандықтан, картоп фри тікелей диабетке себеп болады деп нақты айтуға болмайды. Басқа ескерілмеген факторлардың ықпалы да жоққа шығарылмайды. Қатысушылардың басым бөлігі еуропалық текті медицина қызметкерлері болғандықтан, нәтижелер барлық халық топтарына таралмауы мүмкін.

Авторлар картоп тұтыну мен 2 типті диабет қаупі арасындағы байланыс алмастырғыш өнімдерге де тәуелді екенін атап өтеді. Бұл қорытындылар қазіргі диеталық ұсыныстарға сәйкес келеді, олар 2 типті диабеттің алдын алу үшін рационға тұтас дәнді өнімдерді қосуды ұсынады.

Редакциялық мақалада картоптың денсаулыққа әсерін бағалағанда оны біртекті өнім ретінде қарастыруға болмайтыны айтылған. Диеталық ұсыныстар мен тамақтану саясатын қалыптастырғанда дайындау тәсілдері мен алмастырғыш өнімдерді ескеру маңызды. Пісірілген, қайнатылған картоп пен пюре қоршаған ортаға әсері төмен және жалпы қоректік құндылығы жоғары болғандықтан, салауатты әрі экологиялық тұрақты рационға енуі мүмкін, бірақ 2 типті диабет қаупін азайту үшін тұтас дәнді өнімдер басымдықта болуы тиіс. Сондай-ақ, әртүрлі халық топтарының қатысуымен және әртүрлі дайындау мен алмастыру тәсілдерін талдайтын қосымша зерттеулер жүргізу ұсынылады.