Біздің май жасушаларымыз, яғни адипоциттер, тек артық салмақ жинаумен ғана шектелмейді — олар ағза үшін маңызды энергия қоры болып табылады. Әр адипоциттің ішінде май липид тамшылары түрінде сақталады, олар ағзаға энергия қажет болғанда, мысалы, тамақтану арасындағы үзілісте, пайдаланылады. Бұл қорланған энергияны босату үшін ағза HSL деп аталатын ақуызды қолданады, ол өзіндік қосқыш ретінде жұмыс істейді. Энергия деңгейі төмендегенде, адреналин сияқты гормондар HSL-ді белсендіреді, нәтижесінде май босап, әртүрлі мүшелерге жеткізіледі.

HSL-дің рөлі және оның болмауының күтпеген салдары

HSL болмаса, ағзада май жинала бастайды деп ойлауға болар еді, яғни энергия қорына қол жеткізу мүмкін болмайды. Алайда, HSL геніндегі мутациялары бар тышқандар мен адамдарға жүргізілген зерттеулер керісінше нәтиже көрсетті: бұл ақуыздың болмауы майдың артық жиналуына немесе семіздікке әкелмейді. Керісінше, мұндай адамдарда май тінінің жоғалуы — липодистрофия деп аталатын жағдай байқалады. Семіздік пен липодистрофия қарама-қарсы көрінгенімен, екеуі де май жасушаларының қызметінің бұзылуымен байланысты және метаболикалық бұзылыстар мен жүрек-қан тамырлары ауруларына әкелуі мүмкін.

HSL функциясы туралы жаңа ашылулар

Бұл ерекше құбылысты түсіну үшін Тулуза университетінің Доминик Ланген басшылығындағы топ HSL-дің адипоциттердің қай жерінде орналасқанын мұқият зерттеді. Бұрын бұл ақуыз липид тамшыларының бетінде жұмыс істеп, қорланған майды ыдыратуға көмектесетіні белгілі болған. Алайда зерттеу нәтижесінде HSL май жасушаларының ядросында да бар екені анықталды. Ядро ішінде HSL басқа ақуыздармен әрекеттесіп, май тінінің оңтайлы мөлшерін және адипоциттердің саулығын сақтауға қатыса алады.

HSL деңгейін бақылау және оның маңызы

Ғалымдар сондай-ақ ядролық HSL деңгейі қатаң реттелетінін анықтады. Липид тамшыларына әсер ететін HSL-ді белсендіретін адреналин оның ядродан шығуына да ықпал етеді — бұл процесс ашығу кезінде табиғи түрде жүреді. Ал семіз тышқандарда ядро ішінде HSL деңгейі жоғары болады, бұл реттеу жүйесінің бұзылғанын көрсетеді.

1960-жылдардан бері HSL майды жұмылдырушы фермент ретінде белгілі болды. Енді оның адипоцит ядросында да маңызды рөл атқаратыны, май тінінің саулығын сақтауға көмектесетіні анықталды. Бұл қосымша функция HSL-дің болмауы неге липодистрофияға әкелетінін түсіндіреді және метаболикалық бұзылыстар, соның ішінде семіздік пен оған байланысты денсаулық мәселелері туралы жаңа түсінік береді.

Зерттеулердің өзектілігі

Бұл жаңалық өте маңызды кезеңде ашылды: Францияда әр екінші ересек адам артық салмаққа ие немесе семіздікке шалдыққан, ал әлем бойынша мұндай адамдар саны екі жарым миллиардқа жуық. Семіздік қант диабеті мен жүрек-қан тамырлары аурулары сияқты түрлі дерттердің даму қаупін арттырады және көбіне өмір сапасын төмендетеді. Ғылыми зерттеулерді жалғастыру алдын алу шараларын жетілдіру және науқастарға көмек көрсету үшін аса маңызды.