Зерттеушілер адамның дене салмағы мен зат алмасуына тікелей әсер ететін белгілі бір микроорганизм түрлерін анықтады. Ондаған мың адамның деректерін талдау негізінде микробиота жағдайын дәл бағалайтын жүйе жасалды.

Ішек бактерияларының денсаулыққа әсері

Соңғы жылдары ішек микрофлорасына ерекше назар аударылуда, себебі ол жалпы хал-ахуалмен тығыз байланысты. Дәрігерлер микрофлора құрамының 2-типті қант диабеті мен жүрек-қан тамырлары ауруларының даму қаупіне әсер ететінін біледі. Дегенмен, ғылым бұл күрделі әлемді енді ғана зерттей бастады, сондықтан оның көптеген жұмыс істеу механизмдері әлі де түсініксіз.

Жалпыға ортақ маркерлерді іздеудегі қиындықтар

Жақында ғана ішектің саулығын көрсететін әмбебап көрсеткіштерді анықтау қиын болды, себебі адамдар арасында айтарлықтай жеке айырмашылықтар бар. Тамақтану микрофлора құрамына әсер етеді, ал әр адамның ағзасының реакциясы ерекше. Сондай-ақ, мыңдаған қатысушыны қамтып, олардың рационы мен медициналық көрсеткіштерін ескеретін ауқымды зерттеулер жетіспеді. Жаңа зерттеу осы олқылықтың орнын толтырып, микроб түрлерін нақты диагноздармен байланыстыруға мүмкіндік берді.

Ауқымды зерттеу және деректерді талдау

Биологтар тобы АҚШ пен Ұлыбританиядан 34 000-нан астам адамның деректерін талдады. Nature журналында жарияланған зерттеуде микробиота үлгілері, тамақтану туралы толық ақпарат, сондай-ақ қатысушылардың қан талдауы мен қан қысымы нәтижелері жиналды. Барлық деректер ZOE PREDICT атты ірі бағдарламадан алынды.

Машиналық оқыту әдістерінің көмегімен 661 микроб түрі зерттелді. Алгоритм осы бактериялардың болуы мен қауіп факторлары — дене салмағының индексі, қант пен холестерин деңгейі арасындағы байланыстарды іздеді. Әр микроорганизмге баға берілді: жақсы денсаулықпен байланысты бактериялар нөлге жақын мән алды, ал проблемалармен байланысты түрлер бірлікке жақын көрсеткішке ие болды.

Пайдалы және зиянды бактерия түрлері

Нәтижесінде мамандар ең пайдалы 50 және ең зиянды 50 түрді анықтады. Пайдалы микроорганизмдер өсімдік тектес тағамды көп тұтынатын адамдарда жиі кездесіп, қандағы май деңгейінің төмендігімен және қалыпты қысыммен байланысты болды. Зиянды түрлер семіздік пен жүрек-қан тамырлары бұзылыстары бар қатысушыларда басым болды.

Қызығы, қалыпты салмақтағы адамдарда семіздікке шалдыққандарға қарағанда орта есеппен бес пайдалы бактерия түрі артық болды. Көптеген «жақсы» микробтар бұрын ғылымға белгісіз болып, тіпті атауы да болмаған, ал «жаман» бактериялар жақсы зерттелген және бұрыннан қабыну процестерімен байланысты екені белгілі.

Тамақтанудың микробиотаға әсері

Зерттеу микробиота құрамын тамақтану арқылы өзгертуге болатынын растады. Қосымша тәжірибелерде қатысушылар рационын өзгертіп немесе пребиотиктер қабылдап, пайдалы бактериялар санының, мысалы, Bifidobacterium animalis-тің артуына және зиянды түрлердің азаюына қол жеткізді.

Медицинаға арналған жаңа құрал

Жасалған рейтинг жүйесі (ZOE Microbiome Health Ranking 2025) рацион, микробиота және адамның денсаулығы арасында тұрақты байланыс бар екенін дәлелдеді. Бұл құрал болашақта дәрігерлер мен биологтарға пациенттердің жағдайын дәлірек бағалап, аурулардың алдын алу үшін жекелендірілген диеталар жасауға мүмкіндік береді.