Ластанған ауаның ұзақ уақыт әсері тұрақты дене белсенділігінің оң әсерін айтарлықтай төмендетуі мүмкін, деп көрсетеді University College London (UCL) мамандары кірген халықаралық ғалымдар тобының жаңа зерттеулері.

Зерттеу нәтижелерінің негізгі тұстары

BMC Medicine журналында жарияланған жұмыста Ұлыбритания, Тайвань, Қытай, Дания және АҚШ елдерінен 1,5 миллионнан астам ересек адамның деректері талданды. Қатысушыларды он жылдан астам уақыт бақылады. Ғалымдар ластануы жоғары аймақтарда тұратын адамдарда бақылау кезеңінде өлім қаупінің төмендеуі айтарлықтай аз болатынын анықтады. Бұл жалпы өлім-жітімге, сондай-ақ қатерлі ісік пен жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлімге қатысты болды, дегенмен дене белсенділігінің белгілі бір пайдасы сақталды.

PM2.5 ұсақ бөлшектерінің әсері

Зерттеушілер диаметрі 2,5 микрометрден аз ұсақ қатты бөлшектер — PM2.5 деңгейіне назар аударды. Өлшемінің кішілігіне байланысты бұл бөлшектер өкпеге терең еніп, тіпті қанға өтуі мүмкін. Талдау көрсеткендей, орташа жылдық PM2.5 деңгейі 25 микрограмм/м³ және одан жоғары болғанда дене жаттығуларының пайдасы күрт төмендейді. Әлем халқының шамамен жартысы (46%) осындай немесе одан жоғары ластану деңгейі бар аймақтарда тұрады.

Сарапшылар пікірі

Тайваньдағы Чжун Синь Ұлттық университетінің профессоры По-Вен Ку былай деді:
«Біздің нәтижелеріміз ластанған ортада да дене белсенділігінің пайдалы екенін көрсетеді. Алайда, ауаның сапасын жақсарту бұл оң әсерлерді айтарлықтай күшейте алады».

UCL-дің мінез-құлық ғылымдары және денсаулық сақтау департаментінің профессоры Эндрю Степто қосты:
«Біздің зерттеуіміз улы ауаның белгілі бір деңгейде дене жаттығуларының пайдасын тежейтінін, бірақ оны толық жоймайтынын көрсетті. Бұл деректер ұсақ бөлшектердің денсаулыққа зиянын тағы бір рет дәлелдейді. Біз таза ауа мен дене белсенділігі салауатты қартаю үшін бірдей маңызды деп санаймыз, сондықтан зиянды ластану деңгейін төмендетуге көбірек күш салу қажет».

Зерттеу әдістемесі

Талдау үшін команда жеті қолданыстағы зерттеудің деректерін біріктірді, олардың үшеуі бұрын жарияланбаған. Үш зерттеу бойынша қатысушылардың жеке жазбалары да, жиынтық деректер де пайдаланылды.

Барлық жұмыстарда аптасына кемінде екі жарым сағат орташа немесе жоғары қарқынды дене белсенділігімен айналысқан ересектер бақылау кезеңінде бұл деңгейге жетпегендерге қарағанда өлім қаупін 30% төмендетті. Алайда, PM2.5 деңгейі 25 мкг/м³-тан жоғары аймақтарда тұратын өте белсенді адамдар үшін қорғаныс әсері 12–15%-ға дейін төмендеді.

Ластану деңгейі 35 мкг/м³-тан асқанда дене жаттығуларының пайдасы, әсіресе қатерлі ісікпен байланысты өлім-жітімге қатысты, одан әрі әлсіреді. Мұндай жағдайда қорғаныс әсері іс жүзінде жойылады. Әлем халқының шамамен 36%-ы орташа жылдық PM2.5 деңгейі 35 мкг/м³-тан асатын жерлерде тұрады.

Ұлыбританиядағы жағдай

Ұлыбританиялық қатысушылар орташа PM2.5 деңгейі 10 мкг/м³ болатын аймақтарда өмір сүрді, бұл дене жаттығуларының пайдасы айтарлықтай төмендейтін шекті мәндерден төмен. Дегенмен, британдық қалалардағы ластану деңгейі айтарлықтай ауытқиды және қыста жиі 25 мкг/м³-тық қауіпті шектен асып кетеді.

Практикалық ұсыныстар

UCL-дің эпидемиология және қоғамдық денсаулық сақтау департаментінің профессоры Паола Занинотто атап өтті:
«Біз адамдарды далада спортпен айналысудан бас тартуға шақырмаймыз. Ауаның сапасын тексеру, таза маршруттарды таңдау немесе ластану деңгейі жоғары күндері жаттығу қарқындылығын азайту денсаулыққа барынша пайда алуға көмектеседі».

Зерттеудің шектеулері

Авторлар бірнеше шектеулерді атап өтті: деректердің көпшілігі табысы жоғары елдерден алынған, сондықтан қорытындылар табысы төмен, ластану деңгейі жиі әлдеқайда жоғары және кейде 50 мкг/м³-тан асатын аймақтарға толықтай сәйкес келмеуі мүмкін. Сондай-ақ, қатысушылардың үй ішіндегі ауа сапасы мен тамақтануы туралы деректер болмаған.

Осы олқылықтарға қарамастан, зерттеу табыс, білім, темекі шегу және созылмалы аурулардың болуы сияқты көптеген басқа факторларды ескерді.

Жобаға Ұлыбритания, АҚШ, Австралия және Азия елдерінің зерттеушілері қатысты. Ұлыбритания деректерін талдау үшін UK Biobank базасы пайдаланылды.

Зерттеу Тайваньның Ұлттық ғылым және технология кеңесі, Тайчжун ардагерлер ауруханасы және Чжун Синь Ұлттық университеті тарапынан қаржыландырылды.

Орташа және жоғары қарқынды дене белсенділігі, мысалы, баяу жүгіру немесе спортпен айналысу, әдетте ентігу мен терлеуді тудыратын әрекет ретінде анықталады.