Орегон денсаулық және ғылым университетінің ғалымдары жүргізген зерттеу көрсеткендей, созылмалы ұйқының жетіспеушілігі халықтың орташа өмір сүру ұзақтығын жұмыссыздық немесе медициналық сақтандырудың болмауынан да көбірек қысқартады. АҚШ-тың барлық округтері бойынша жүргізілген ауқымды деректер талдауы ұйқының жетіспеушілігі мезгілсіз өлімге әкелетін мінез-құлықтық қауіп факторлары арасында темекі шегуден кейінгі екінші орында екенін анықтады.

Ұйқының ұзақ өмір сүруге әсері

Ұйқы ұзақтығы мен өмір сүру ұзақтығы арасындағы байланыс бұрыннан зерттеліп келеді. Белгілі болғандай, циркадтық ырғақтардың бұзылуы жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін арттырып, иммунитетті әлсіретеді. Алайда, бұған дейінгі зерттеулер көбіне жеке ауру жағдайларына бағытталған еді және бұл мәселенің тұтас аймақтар үшін қаншалықты жүйелі екенін, сондай-ақ кедейлік пен әлеуметтік теңсіздіктің әсерін алып тастағанда да сақталатынын бағалауға жеткілікті деректер болмаған.

Зерттеу барысы

Зерттеу авторлары 2019–2025 жылдар аралығындағы АҚШ-тың 3143 округін қамтыған Мінез-құлықтық қауіп факторларын бақылау жүйесінің (BRFSS) статистикасын талдады. Олар тәулігіне жеті сағаттан аз ұйықтайтын тұрғындардың үлесін әр ауданның ресми өмір сүру ұзақтығы деректерімен салыстырды. Математикалық модельдеу арқылы ұйқының әсерін оқшаулап, табыс деңгейі, білім, медицинаға қолжетімділік және жұмыссыздық сияқты факторларды есепке алмады.

Денсаулыққа төнетін қауіптердің иерархиясы

Нәтижелер денсаулыққа төнетін қауіптердің айқын иерархиясын көрсетті. Ғалымдар әр зиянды әдеттің «салмағын» көрсететін арнайы коэффициенттерді есептеді. Егер темекі шегудің теріс әсерін эталон деп алсақ (коэффициент –0,31), созылмалы ұйқы жетіспеушілігінің зияны осы көрсеткіштің жартысынан астамын құрады (–0,17). Бұл ұйқы тапшылығын физикалық енжарлық немесе әлеуметтік оқшауланудан да қауіпті фактор етеді.

Ұйқы жетіспеушілігінің әсер ету механизмдері

Қосымша талдау бұл әсердің механизмін ашуға мүмкіндік берді. Аурушаңдық деректерін ескергенде «таза» ұйқы жетіспеушілігінің коэффициенті төмендегенімен, ол әлі де маңызды болып қалды. Бұл ұйқының жетіспеушілігі көбіне жанама түрде әсер ететінін көрсетеді: ол семіздік пен қант диабетінің дамуына ықпал етіп, кейін өмір сүру ұзақтығын қысқартады.

Осылайша, созылмалы ұйқы жетіспеушілігі — өмір сүру ұзақтығына әсер ететін негізгі факторлардың бірі және оның әсері темекі шегу сияқты елеулі қауіптермен салыстыруға болады.