Жерорта теңізі диетасының 2-типті қант диабеті қаупіне әсері

Зерттеудің негізгі нәтижелері

Испанияда жүргізілген ауқымды клиникалық зерттеу көрсеткендей, жерорта теңізі диетасы калорияны орташа азайту, тұрақты физикалық белсенділік және кәсіби салмақ тастау қолдауымен бірге 2-типті қант диабетінің даму қаупін 31%-ға төмендетеді. Бұл тәсіл өмір салтын өзгертпей тек дәстүрлі жерорта теңізі диетасын ұстанғандарға қарағанда тиімдірек болды.

PREDIMED-Plus зерттеуінің сипаттамасы

PREDIMED-Plus зерттеуі Еуропадағы ең ірі тамақтану жобасына айналды. Оған Наварра университеті және Испанияның 22 университеті, ауруханалары мен зерттеу орталықтарынан 200-ден астам зерттеуші қатысты. Жұмыс Испанияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне кіретін 100-ден астам алғашқы медициналық көмек орталықтарында жүргізілді. Жоба 2013 жылы Еуропалық зерттеу кеңесінің грантын алғаннан кейін басталды, жалпы қаржыландыру көлемі 15 миллион еуродан асты.

Зерттеуге 55-75 жас аралығындағы артық салмағы немесе семіздігі және метаболикалық синдромы бар, бірақ қант диабеті немесе жүрек-қан тамырлары аурулары жоқ 4746 ересек адам қатысты. Қатысушыларды алты жыл бойы бақылап, 2-типті қант диабетінің алдын алудың түрлі тәсілдерінің тиімділігі бағаланды.

Топтарды салыстыру

Бір топ калориясы төмендетілген жерорта теңізі диетасын (күніне шамамен 600 ккал аз) ұстанды, физикалық белсенділікті (жылдам жүру, күш және тепе-теңдік жаттығулары) арттырды және кәсіби кеңес алды. Бақылау тобы калория шектеусіз және физикалық белсенділік бойынша кеңессіз дәстүрлі жерорта теңізі диетасын ұстанды.

Араласу тобында 2-типті қант диабетінің жиілігі бақылау тобымен салыстырғанда 31%-ға төмен болды. Сондай-ақ, бұл топта салмақ жоғалту мен бел айналымын азайту тиімдірек болды: орташа салмақ жоғалту 3,3 кг, бел айналымы 3,6 см-ге азайды, ал бақылау тобында бұл көрсеткіштер тиісінше 0,6 кг және 0,3 см болды.

Алдын алу үшін маңызы

Бағдарлама әр 100 қатысушыға шаққанда шамамен үш 2-типті қант диабеті жағдайының алдын алуға мүмкіндік берді. Мұндай алдын алу деңгейі жоғары қауіп тобына қолданғанда айтарлықтай нәтиже беруі мүмкін.

2-типті қант диабетінің жаһандық контексті

2-типті қант диабеті әлемдегі ең жылдам өсіп келе жатқан созылмалы аурулардың бірі. Бүгінде әлемде 530 миллионнан астам адам диабетпен өмір сүреді деп есептеледі. Бұл көрсеткіштің өсуі урбанизация, дұрыс тамақтанбау, аз қимылдау, халықтың қартаюы және артық салмақ пен семіздіктің таралуымен байланысты.

Испанияда шамамен 4,7 миллион ересек адам диабетпен ауырады, бұл Еуропадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. АҚШ-та бұл ауру 38,5 миллион адамға әсер етеді, ал бір науқасқа жұмсалатын денсаулық сақтау шығындары әлемдегі ең жоғары деңгейде. 2-типті диабет жүрек-қан тамырлары, бүйрек және метаболикалық асқынулар қаупін арттырады.

Қосымша қорытындылар мен зерттеулер

JAMA Network Open журналында жарияланған дене құрамын талдау көрсеткендей, калориясы төмен жерорта теңізі диетасы мен физикалық белсенділік жалпы және ішкі майды азайтып, артық салмағы немесе семіздігі және метаболикалық синдромы бар егде жастағы адамдарда бұлшықет массасының жасқа байланысты жоғалуын баяулатады. Бұл маңызды, өйткені ішкі май мен бұлшықет массасының төмендеуі кардиометаболикалық қауіппен тығыз байланысты.

PREDIMED-Plus зерттеулерінің жалғасы аз қимылдаудың жүрек денсаулығына әсерін зерттеді. Отырған күйде өткізілген уақытты физикалық белсенділікке ауыстыру жүрек стрессінің биомаркерлері деңгейінің жақсаруымен байланысты екені анықталды.

2025 жылы Cardiovascular Research журналында жарияланған шолу жерорта теңізі диетасын жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алуда ең көп зерттелген тамақтану үлгілерінің бірі деп атады. Бұл шолу PREDIMED, PREDIMED-Plus, CORDIOPREV және Lyon Diet Heart Study сияқты ірі рандомизацияланған зерттеулерге сілтеме жасайды.

2026 жылғы PREDIMED түпнұсқа зерттеуінің талдауы рациондағы өнім сапасының маңыздылығын атап өтті. Экстра-класс зәйтүн майын көбірек тұтыну кәдімгі зәйтүн майымен салыстырғанда жүрек-қан тамырлары ауруларының төмен қаупімен байланысты болды.

Практикалық қолдану

PREDIMED-Plus жаңартылған стратегиясын алғашқы медициналық көмек дәрігерлері 2-типті қант диабетінің алдын алудың тұрақты әрі экономикалық тиімді тәсілі ретінде кең ауқымда қолдана алады. Бұл араласу экстремалды диеталарды талап етпейді, әдеттегі тағамдарды, орташа физикалық белсенділікті, біртіндеп салмақ азайтуды және кәсіби қолдауды біріктіреді.

Зерттеуді ұйымдастыру

Жобаға Испания бойынша түрлі университеттер, ауруханалар мен зерттеу орталықтары, сондай-ақ Гарвард қоғамдық денсаулық сақтау мектебі сияқты халықаралық серіктестер қатысты. Зерттеушілердің көпшілігі CIBEROBN, CIBERESP немесе CIBERDEM институттарымен байланысты.

Қорытынды

PREDIMED-Plus зерттеуі калорияны бақылау, физикалық белсенділік және кәсіби қолдау арқылы жерорта теңізі диетасын қамтитын тұрақты өмір салты өзгерістері артық салмағы және метаболикалық синдромы бар адамдарда 2-типті қант диабеті қаупін айтарлықтай төмендетіп, денсаулық көрсеткіштерін жақсарта алатынын дәлелдейді.